ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਦੀ ਹੈ ਸ਼੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਦੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ

ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਮਮੱਲਾਪੁਰਮ ਵਿਖੇ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ‘ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸੰਮੇਲਨ’ ਆਪਟਿਕਸ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ‘ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ “ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਰਹੇ” ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਜਾ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਹਫਤੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਅੱਤਵਾਦ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਸਭਿਅਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਦੁਵੱਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਸਬੰਧਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਰਹੱਦੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਅੱਤਵਾਦ, ਵਪਾਰ, ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਬੀਜਿੰਗ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੈਲਟ ਅਤੇ ਰੋਡ ਦੀ ਨਕਲ ਸੰਮੇਲਨ 2017 ਅਤੇ 2019 ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਰੁਤਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਹੋਏ। ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਵਿਜੈ ਗੋਖਲੇ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਿਉਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਰਤਾ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਚੀਨੀ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਵਪਾਰਕ ਮੁੱਲ ਦੀ ਚੇਨ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲਮੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸੀ ਲਾਭ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਬਹੁਪੱਖੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਏ ਹਨ।

ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਵਿਜੇ ਗੋਖਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸੱਤ ਵਿਆਪਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਕੀਤੇ। ਵੁਹਾਨ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੁੱਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਚਾਰ, ਨਵੇਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਪਾਰ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਉਣ ਸਮੇਤ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਮੱਲਾਪੁਰਮ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੌਦੇ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਅਫਗਾਨ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ।

ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਨ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਉਪ-ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੂ ਚੁਨਹੁਆ ਨਾਲ ਇਕ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਕਮੇਟੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਗਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ 65 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਾਟਾ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੀਨੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੱਖਪਾਤੀ ਵਪਾਰਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਦੋਵਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਉਣ ਨੂੰ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਛਲੇ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵੈਂਗ ਯੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ "ਦਸ ਥੰਮਾਂ" ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ, ਮੀਡੀਆ, ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਫੋਰਮਾਂ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਗਏ ਸਨ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਚੀਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਈ-ਵੀਜ਼ਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

‘ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਮੁਲਾਕਾਤ’ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਫੁਜੀਅਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਰਮਿਆਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭੈਣ-ਰਾਜ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਦੇ ਠੋਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲਣੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ‘ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ’ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾ ਕਰਨ, ‘ਵੁਹਾਨ ਆਤਮਾ’ ਅਤੇ “ਚੇਨਈ ਕਨੈਕਟ” ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ, ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸੰਮੇਲਨ ਲਈ ਚੀਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸੱਦਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।