ਨਵੀਆਂ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਛੂੰਹਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਮੁਹਿੰਮ

ਬੁੱਧਵਾਰ ਤੜਕੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਇਕ ਚਲੰਤ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2ਬੀ (ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰਾਡਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ) ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਬੁੱਕ ਲਾਂਚ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੈ। 615 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਜਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2ਬੀ ਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਮਿਸ਼ਨ ਮਿਆਦ 5 ਸਾਲ ਹੈ।

ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਘੁਸਪੈਠ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦ ਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਇਸ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਰੰਪਰਿਕ ਰਿਮੋਟ-ਸੈਂਸਿੰਗ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਬੱਦਲ ਹੋ ਜਾਣ ਉੱਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2ਬੀ ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਰਾਡਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੈਂਸਰ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਅਪਰਚਰ ਰਾਡਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਜ ਜਾਂ ਬੱਦਲ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਰਾਡਾਰ ਬੀਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਕਸ-ਬੈਂਡ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਅਪਰਚਰ ਰਾਡਾਰ ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2ਬੀ ਜਮੀਨ, ਸੰਰਚਨਾ, ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਉੱਪਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਿਹੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2ਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਧਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਵੀਹੀਕਲ (ਪੀ.ਐਸ.ਐਲ.ਵੀ.-ਸੀ46) ਨੇ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿਗਬੈਕ ਪੋਲੋਡਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲਾ ਵਿਕਰਮ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਜੜਤਵ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਕੇ. ਸਿਵਿਨ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਵਿਕਰਮ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਇਸਰੋ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਵੇਗਾ।

ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ. ਲੜੀ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਇਸਰੋ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾ ਆਲ-ਵੈਦਰ ਧਰਤੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਵਲੋਕਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਓਪਟੀਕਲ ਅਤੇ ਸਪੈਕਟਰਲ ਸੈਂਸਰ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਆਪਦਾ ਰਾਹਤ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਬਾਧਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰਡਾਰ ਉਪਗ੍ਰਿਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2ਬੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ, ਨਵੇਂ ਬੰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਠਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵੇਰਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਉਪਯੋਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਊਡ, ਬਾਰਿਸ਼ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਜਮੀਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰਾਡਾਰ ਇਮੇਜਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਸਲ ਦੇ ਆਂਕਲਨ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਖਰੀਫ’ ਦੀ ਸਾਡੀ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਉਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਸਮ ਮਈ ਤੋਂ ਸਿਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲ ਛਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸੈੱਟ ਡਾਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ ਚੱਕਰਵਾਤਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਨਿਕੀ, ਮਿੱਟੀ, ਜਮੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2ਬੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਤੀਜਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਡਾਰ ਇਮੇਜਿੰਗ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ. ਉੱਪਰ ਜੋ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਵੰਬਰ 2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਲਾਂਚ ਵੀਹੀਕਲ ਨੂੰ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਰੋ ਨੇ ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ-2 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-1 ਦੇ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਸਿੰਥੇਟਿਕ ਅਪਰਚਰ ਰਾਡਾਰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2 ਨੇ ਇਕ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਐਰੋਸਪੇਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ X-ਬੈਂਡ ਸੈਂਸਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2 ਨੂੰ 2009 ਵਿਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2 ਨੂੰ 2012 ਵਿਚ। ਦੋਵੇਂ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮੁੱਕਣ ਕੰਢੇ ਹੈ। ਆਰ.ਆਈ.ਸੈਟ.-2ਬੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਵੇਗਾ।

ਇਸਰੋ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੁਲਾੜ ਆਧਾਰਿਤ ਅਵਲੋਕਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਰਾਡਾਰ ਇਮੇਜਿੰਗ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ ਦੀ ਇਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਦੀ ਯੋਜਨਾ 2019 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 4 ਜਾਂ 5 ਨੂੰ ਤੈਨਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ।

ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਇਸਰੋ ਦੇ ਇਸ ਨਵੀਨਤਮ ਸਫਲ ਪ੍ਰੀਖਣ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਪੀ.ਐਸ.ਐਲ.ਵੀ. ਰਾਕੇਟ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਅਜਮਾਇਆ ਹੈ। ਪੀ.ਐਸ.ਐਲ.ਵੀ.-ਸੀ 46 ਪੀ.ਐਸ.ਐਲ.ਵੀ. ਦੀ 14ਵੀਂ ਉਡਾਨ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਾਂਚ ਹੋਏ 48 ਵਿਚੋਂ ਰਾਕੇਟ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਦੋ ਵਾਰ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ 1993 ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਿਤੰਬਰ 2017 ਵਿਚ ਪੀ.ਐਸ.ਐਲ.ਵੀ. ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ ਦੇ ਉੜਾਨ ਜਾਰੀ ਸੀ ਪਰ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਹਾਟਸ਼ੀਲਡ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਖੁੱਲਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। ਪੀ.ਐਸ.ਐਲ.ਵੀ. ਦੀ ਵਰਤੋਂ 2008 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੰਟਰਪਲੈਨਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਗਲਾ ਮਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਜੁਲਾਈ ਵਿਚ ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੇ ਕੋਲ ਇਕ ਰੋਵਰ ਉਤਾਰਨ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਇਕ ਲੈਂਡਮਾਰਕ ਮਿਸ਼ਨ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।