ਭਾਰਤ-ਰੂਸ: ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕੰਮ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਆਪਣੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ‘ਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਲਾਨਾ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ 4-6 ਸਤੰਬਰ 2019 ਤੱਕ ਵਲਾਦੀਵੋਸਟੋਕ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋ ਰਹੇ 20ਵੇਂ ਦੁਵੱਲੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਗੇ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਰੂਸ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 370 ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਾਸਕੋ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਭਾਰਤੀ ਵਣਜ ਮੰਤਰੀ, ਪਿਯੂਸ਼ ਗੋਇਲ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਲਾਦੀਵੋਸਟੋਕ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੂਰੀ ਤੁਟਨੇਵ, ਰੂਸ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਸੰਘੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਦੇ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੇ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਦੁਵੱਲੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਰੱਖਿਆ, ਪੁਲਾੜ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਅੰਤਰ-ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਦੁਵੱਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੰਮ ਹਨ। ਰੂਸ ਦਾ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੁੱਲ ਵਪਾਰ 10 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਵਪਾਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 2018 ਵਿੱਚ 3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 790 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 2025 ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ 30 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਵਪਾਰਕ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਅਜੀਤ ਡੋਵਲ ਨੇ ਵੀ ਮਾਸਕੋ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹਮਰੁਤਬਾ ਨਿਕੋਲਾਇ ਪਤ੍ਰੋਸ਼ੇਵ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਤੀਸਰੀ ਧਿਰ ਦੀ ਗੈਰ ਦਖਲ-ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ। ਐਨ.ਐਸ.ਏ. ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ‘ਗਗਨਯਾਨ’ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਸਕੋਸਮੌਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਡਿਮਿਟਰੀ ਰੋਗੋਜ਼ਿਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। 2022 ਤੱਕ ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ “ਗਗਨਯਾਨ” ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ, ਰੂਸ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ‘ਯੂਰੀ ਗਾਗਰਿਨ ਕੌਸਮੌਨਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ’ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ 12 ਵਿੱਚੋਂ 4 ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ 15 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਵੇਗਾ।

ਇਸ ਹਫਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਮਾਸਕੋ ਦੌਰਾ ਸੀ। ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਮਾਸਕੋ ਯਾਤਰਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਮਰੁਤਬਾ ਮੰਤਰੀ ਸਰਗੇਈ ਲਾਵਰੋਵ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਲਾਦੀਵੋਸਟੋਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਰੂਸ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਯੂਰੀ ਬੋਰੀਸੋਵ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਰੂਸ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ-ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਤੰਬਰ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਮਿਲੇ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਵੀ ਭਾਰਤ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਥੀਮ ‘ਤੇ ਵਾਲਦਾਈ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰੂਸ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਫੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਭੂ-ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਭਾਈਵਾਲ ਰੂਸ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਵੱਲੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੀ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਹੀਰਾ ਕੱਟਣ, ਪਾਲਿਸ਼ਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ, ਲੱਕੜ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ-ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ, ਡਿਜੀਟਲ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਸਟਾਰਟ-ਅਪਸ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੇ ਰੂਸ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਡਾ. ਐਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਰਗੇਈ ਲਾਵਰੋਵ ਦਰਮਿਆਨ ਦੁਵੱਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਦੁਆਰਾ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।