ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼: ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ‘ਚ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਮਜ਼ਬੂਤੀ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਹਰਸ਼ ਵਰਧਨ ਸ਼੍ਰਿੰਗਲਾ ਵੱਲੋਂ ਢਾਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਫੇਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਚਾਲੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵੱਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਭਾਰਤ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਬੰਧਾਂ ‘ਚ ਵਦੇਰੇ ਨਿਖਾਰ ਆਇਆ ਹੈ।ਸ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰਿੰਗਲਾ ਦਾ ਇਹ ਦੌਰਾ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ‘ਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਾਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਢਾਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਵਿਕਾਸ ‘ਤੇ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਜਿਸ ‘ਚ ਇਹ ਖਦਸ਼ਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਢਾਕਾ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਹੋ ਰਹੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਦਰਅਸਲ ਪੀਐਮ ਮੋਦੀ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮੱਧ ‘ਚ ਬੰਗਾਬੰਧੂ ਸ਼ੇਖ ਮੁਜਿਬਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ‘ਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਢਾਕਾ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।ਇਸ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ‘ਚ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਮੁੱਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਢਾਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।ਕਈ ਅਹਿਮ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਸਮਝੌਤੇ ਸਹੀਬੱਧ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਵੱਲੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਸੀਮਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਨੇ ਸਰਹੱਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ‘ਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2001 ‘ਚ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਚੱਲੀ ਗੋਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਸਖਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਸਰਹੱਦ ਰਸਤੁੇ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੁਲਕਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ।
ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੁਵੱਲਾ ਵਪਾਰ ਵਧਿਆ ਹੈ।2011 ‘ਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ 61 ਵਸਤਾਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਟੈਸਟਾਇਲ ‘ਚ ਡਿਊਟੀ ਮੁਕਤ ਪਹੁੰਚ ਸੰਭਵ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਈਪੀਬੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 1.25 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਵਰਹੈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 42.91% ਵਧੇਰੇ ਹੈ।ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਲਾਨਾ 7% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੁਵੱਲੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ।ਗੈਰ-ਟੈਰਿਫ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਇਕ ਵੱਡਾ ਅੜਿਕਾ ਹਨ।ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਭੂਟਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇਪਾਲ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨ ਐਕਟ ਅਤੇ ਬਿਮਸਟੇਕ ਐਮਵੀਏ ਦੁਵੱਲੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣਗੇ।ਊਰਜਾ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਜਲਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਧਾਰੀ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ‘ਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ‘ਚ ਪੀਐਮ ਮੋਦੀ ਦੀ ਢਾਕਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੈਡਿਟ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਕੋਸਟਲ ਸਰਵੀਲੈਂਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ. ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ‘ਸੰਪ੍ਰਿਤੀ’ ਲੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਧਾਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਸ਼ਤ ਲਈ ਤਾਲਮੇਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 8 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆਂ ਚਾਰ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ 51 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰੇਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿਚ 510.12 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ .$.7070 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੀ ਦਸੰਬਰ 2019 ਤਕ ਵਰਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਢਾਕਾ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਢਿੱਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪੀਪਲ ਟੂ ਪੀਪਲ ਸੰਪਰਕ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਰੇਲ ਅਤੇ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਵੱਖਰੇ ਮੈਡੀਕਲ ਵੀਜ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ‘‘ ਨੇਬਰਹੁੱਡ ਫਸਟ ’’ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਵੀਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।


ਸਕ੍ਰਿਪਟ: ਡਾ.ਸਮਰੁਤੀ ਪਟਨਾਇਕ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ