ਅਫਗਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ:ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾ ਬਣੇ

ਅਫਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਹੁਣ ਚਮਕਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਬੁਲ ਵਿਚ 7 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 9 ਅਗਸਤ ਤਕ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗ੍ਰੈਂਡ ਅਸੈਂਬਲੀ (ਲੋਇਆ ਜਿਰਗਾ) ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ 400 ਤਾਲਿਬਾਨ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਗ੍ਰੈਂਡ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਰਿਆਇਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।


ਪਿਛਲੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿਚ ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਰਮਿਆਨ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਪਹਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਵਜੋਂ ਤਾਲਿਬਾਨ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਸੌ ਕੈਦੀ ਬਚੇ ਸਨ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਅਸ਼ਰਫ ਗਨੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਥੇ ਵੀ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੱਲ ਸੀ।


ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਭੂਮਿਕਾ ਇਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।


ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਧਾਰਿਤ ਬਹੁਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਗੰਦੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੂਹ ਅਕਸਰ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਅਜੇ ਵੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।


ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਦੇਸ਼, ਖ਼ਾਸਕਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅਣਦੇਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਅਫਗਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਹਨੀਫ਼ ਆਤਮਰ ਜਦੋਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਧਾਰਤ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਲ ਕੇ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ।


ਸ੍ਰੀ ਆਤਮਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜ ਰਹੇ।" ਇਥੇ ਚਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੇਤਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੈਟਵਰਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੂਵਮੈਂਟ ਆਫ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕਮੇਨਸਤਾਨ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤੋਇਬਾ ਅਤੇ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਵਰਗੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਅਤੇ ਦਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ।


ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਚੀਨ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੀਆਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਚੀਨੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ।ਬੀਜਿੰਗ ਵੀ ਗੁਆਂਢੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਖਣਿਜ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਨੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬੀਆਰਆਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿਚ 400 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਿਖਾਈ ਹੈ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਚੈਕਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿਚ ਇਕ ਬਲਾਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।


ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਖੁਫੀਆ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।


ਭਾਰਤ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹਸਪਤਾਲ, ਸਕੂਲ, ਸੰਸਦ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅਤੇ ਸਲਮਾ ਡੈਮ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਇਸ ਸੰਕਟਗ੍ਰਸਤ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮੁੱਢਲਾ ਢਾਂਚਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਰਤ ਇਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 2 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਜ਼ਰੂਰ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।


ਇਸ ਵੇਲੇ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇਕ ਤਿਹਾਈ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੈ। ਪਰ, ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਤ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਖੇਤਰੀ ਗੁਆਂਢੀ ਜੋ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹਨ. ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।


ਲੇਖ - ਐਮ.ਕੇ.ਟਿੱਕੂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ


ਅਨੁਵਾਦ - ਮਨਜੀਤ ਅਣਖੀ