ਭਾਰਤ- ਬੇਲਾਰੂਸ ਸਬੰਧ ਨਵੀਆਂ ਉੱਚਾਈਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ‘ਤੇ

ਸਕ੍ਰਿਪਟ: ਡਾ.ਇੰਦਰਾਨੀ ਤਾਲੁਕਦਰ, ਸੀਆਈਐਸ ਲਈ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ
ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਲੂਕਾਸ਼ੇਂਕੋ ਨੇ 2020 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ‘ਚ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਉਹ ਬੇਲਾਰਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ 26 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਿੰਸਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਉਤਰ ਆਏ ਅਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰਸ ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਬੇਲਾਰੂਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿੱਘੇ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਰਹੇ ਹਨ । 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਲਾਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਭਾਰਤ ਵੀ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਹਿੱਤ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ' ਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ (ਯੂਐਨਐਸਸੀ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਪਲਾਇਰਜ਼ ਸਮੂਹ (ਐਨਐਸਜੀ) ਵਿਖੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿਚ ਯੂ ਐਨ ਐਸ ਸੀ ਵਿਚ ਗੈਰ ਸਥਾਈ ਸੀਟ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ' ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਗੈਰ-ਸੰਗਠਿਤ ਅੰਦੋਲਨ (ਐਨਏਐਮ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਮੂਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਆਈਪੀਯੂ (ਅੰਤਰ-ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਯੂਨੀਅਨ) ਵਿੱਚ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੇਲਾਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਿਨੇਵਾ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਿਆਂ' ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਰੁਖ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇੱਕ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਬੇਲਾਰੂਸ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਇੱਕ “ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧ” ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੀ -20, ਸ਼ੰਘਾਈ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਸੰਗਠਨ , ਐਸਸੀਓ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਕਸ ਵਿਚ ਵੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਬੇਲਾਰੂਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਰਸੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸਕਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਨਿੱਘੇ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਖਣਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ, ਪੋਟਾਸ਼ ਖਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਬਿਜਲੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਲਾਰੂਸ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸਾਲ 2015 ‘ਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਇਸ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮਿੰਸਕ ਵਿਚਾਲੇ ਕਈ ਸਮਝੌਤੇ ਸਹੀਬੱਧ ਹੋਏ ਸਨ।

ਬੇਲਾਰੂਸ ਨੇ ਅਮਨ ਦੇ ਰਸੂਲ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲ 2018 ਵਿਚ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੀ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਵੀ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਥਿਤੀ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ।



ਆਰਥਿਕ ਸੈਕਟਰ ‘ਚ ਸਾਲ 2019 ‘ਚ ਸਾਲਾਨਾ ਦੁਵੱਲਾ ਵਪਾਰ 569.6 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਰਿਹਾ।ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ‘ਚ ਖਾਸਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।ਸਾਲ 2015 ‘ਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਨੂੰ ਮਾਰਕਿਟ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ‘ਚ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਦਦ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।ਭਾਰਤ ਨੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ‘ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ’ ਪਹਿਲ ਅਧੀਨ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿਚਾਲੇ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਏ ਹਨ।ਬੇਲਾਰੂਸ ਇਸ ਸਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ‘ਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਘੜੀ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਵੱਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।